حبیب خبر- علی حمید:

بازدیدهای کارشناسی از میدانگاه های طبیعی و تاریخی، اگرچه گامی بایسته در راه حفاظت به شمار می‌روند، ولی تجربه نشان داده است که فاصله میان «شناسایی» تا «صیانت راستین» گاه به اندازه سال‌ها بی‌توجهی است.

میدانگاه طبیعی و تاریخی "گوبان" در آبادان، اکنون بار دیگر در کانون توجه کارشناسان میراث فرهنگی قرار گرفته؛ توجهی که می‌تواند نقطه آغاز حفاظت باشد یا تنهابه ثبت چند گزارش محدود شود.

کارشناس میراث فرهنگی سازمان منطقه آزاد اروند به‌همراه گروهی از کارشناسان میراث فرهنگی استان خوزستان و نمایندگان محلی از محوطه طبیعی گوبان، با هدف تعیین عرصه و حریم، مستندسازی و بررسی ظرفیت‌های تاریخی و طبیعی گوبان در شهرستان آبادان بازدید کردند.

این کار، در ظاهر یک برنامه فنی و اداری است، اما در بطن خود حامل یک پرسش جدی است: آیا گوبان به فهرست محوطه‌هایی می‌پیوندد که تنها «شناسایی» شدند، یا سرانجام به مرحله حفاظت و بهره‌برداری مسوولانه خواهد رسید؟

محوطه گوبان، تنها یک چشم‌انداز طبیعی نیست. آبشارهای گلی، تپه‌های طبیعی، پوشش گیاهی بومی و قابلیت‌های زیستی آن، در کنار شواهد باستان‌شناسی از استقرارهای انسانی در دوره‌های گوناگون تاریخی، این محدوده را به ترکیبی کم همتا از طبیعت و تاریخ تبدیل کرده است.

 چنین ظرفیتی، به‌ویژه در شهرستانی مانند آبادان که سال‌ها زیر فشار توسعه نامتوازن و فرسایش میراث قرار داشته، اهمیتی دوچندان دارد.

اظهارات کارشناسان حاضر در بازدید، از جمله تأکید بر ارزش‌های تاریخی و امکان توسعه گردشگری پایدار، نشان می‌دهد که گوبان می‌تواند فراتر از یک محوطه ثبت‌شده، یک فرصت فرهنگی و اقتصادی باشد. ولی انجام این ظرفیت، مشروط به گذر از نگاه دوره ای و پروژه‌ای است؛ نگاهی که میراث را تنها موضوع گزارش و مکاتبه می‌بیند، نه مسوولیتی مداوم.

راستینگی آن است که بسیاری از محوطه‌های تاریخی و طبیعی خوزستان، پیش‌تر نیز شناسایی شده‌اند، اما نبود برنامه اجرایی، کمبود اعتبار، یا تداخل وظایف دستگاه‌ها، آن‌ها را به حاشیه رانده است.

"گوبان" نباید به سرنوشت چنین محوطه‌هایی دچار شود؛ به‌ویژه اکنون که مستندسازی نخستینگی و نگاه کارشناسی آغاز شده است.

*هم‌آوری:

محوطه گوبان، اگرچه امروز در قاب یک بازدید تخصصی دیده شده، ولی آینده آن وابسته به گزیرش‌هایی است که پس از این بازدید گرفته می‌شود.

 پیوستگی نگاهبانی، تعیین تکلیف عرصه و حریم، و تعریف کاربری‌های سازگار با طبیعت و تاریخ، آزمونی جدی برای دستگاه‌های کارگزار است.

"گوبان" می‌تواند الگویی برای پیوند میراث، محیط‌زیست و گردشگری پایدار در آبادان باشد؛ پیش‌آمدی که اگر امروز جدی گرفته نشود، فردا تنها در گزارش‌ها و عکس‌های بایگانی خاک خواهند خورد!